Từ vụ Việt Mỹ đến chỉ đạo mới đây của Thủ tướng về những khoản chi phí bất hợp lý trong lĩnh vực y tế, yêu cầu minh bạch thị trường cũng như kiểm soát các khâu trung gian một lần nữa được đặt ra. Đằng sau hoạt động cung ứng thuốc, thiết bị y tế là những doanh nghiệp nào? Thị phần được phân chia ra sao qua các gói thầu lớn?
VietTimes sẽ khắc họa chân dung các doanh nghiệp lớn trong lĩnh vực này, đồng thời nhận diện những vấn đề cần được làm rõ, phân tích bất cập trong cơ chế quản lý và đề xuất những giải pháp nhằm tăng cường minh bạch, bảo vệ quyền lợi người bệnh.
Bài viết này sẽ đề cập Công ty Cổ phần Dược liệu Trung ương 2 (Phytopharma) - doanh nghiệp cùng một số đơn vị liên quan - đã trúng hơn 8.500 gói thầu với tổng trị giá khoảng 94.200 tỷ đồng.
Từ bán thuốc dân tộc đến nhà cung cấp hàng đầu Việt Nam
Phytopharma tiền thân là Công ty Thuốc Dân tộc Trung ương, thành lập năm 1976 và cổ phần hóa năm 2002.
Năm 2025, doanh nghiệp này xếp thứ 15 trong bảng xếp hạng 500 doanh nghiệp tư nhân lớn nhất Việt Nam (VNR500). Theo báo cáo bán niên năm 2026, vốn chủ sở hữu của công ty đạt hơn 560 tỷ đồng.
Theo giới thiệu trên website, Phytopharma hoạt động trong lĩnh vực nhập khẩu, phân phối dược phẩm, vaccine, trang thiết bị y tế, mỹ phẩm và các sản phẩm chăm sóc sức khỏe. Công ty đồng thời cung cấp dịch vụ kho vận, logistics, nhập khẩu ủy thác, thông quan và tư vấn đăng ký lưu hành sản phẩm.
Công ty công bố có quan hệ hợp tác bán buôn với nhiều thương hiệu quốc tế trong lĩnh vực dược phẩm, thiết bị y tế và chăm sóc sức khỏe như GSK, AstraZeneca, MSD, Bayer, Novartis, Pfizer, Roche, Abbott, Takeda, Viatris, Sandoz và Novo Nordisk.
Phytopharma tham gia Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia từ tháng 10/2016. Sau gần 10 năm, doanh nghiệp đã tham gia 4.243 gói thầu, trúng 4.093 gói, tỷ lệ trúng thầu là hơn 96%.
Tính đến ngày 22/10/2026, tổng giá trị trúng thầu của Phytopharma đạt gần 59.339 tỷ đồng. Trong đó, giá trị trúng thầu với vai trò độc lập là 59.215 tỷ đồng; phần còn lại đến từ các gói thầu liên danh. Doanh nghiệp này chủ yếu trúng thầu tại TP.HCM và khu vực miền Nam, Tây Nguyên, Nam Trung Bộ.
Đáng chú ý, Phytopharma trúng thầu liên tục, có thời điểm trúng nhiều gói trong nhiều ngày liên tiếp, hoặc trúng nhiều gói thầu trong cùng 1 ngày tại nhiều cơ sở y tế.
Cách đây chưa lâu, ngày 30/9, Trung tâm Mua sắm tập trung thuốc Quốc gia (đơn vị sự nghiệp trực thuộc Bộ Y tế) phê duyệt cùng lúc 3 quyết định lựa chọn nhà thầu cho 3 gói thuốc biệt dược gốc, sinh phẩm tham chiếu. Phytopharma có tên trong danh sách nhà thầu trúng thầu cả 3 gói này, với tổng giá trị trúng thầu hơn 3.581 tỷ đồng.
Ngoài ra, ngày 14/11/2024, Phytopharma cũng trúng liên tiếp 3 gói thầu cung cấp thuốc tại Trung tâm Mua sắm tập trung thuốc Quốc gia, với tổng giá trị hơn 322 tỷ đồng. Đây cũng là đơn vị mà Phytopharma có nhiều gói thầu khác cùng trúng trong một ngày.
Theo dữ liệu rà soát, giai đoạn từ năm 2019 đến nay, Trung tâm Mua sắm tập trung thuốc Quốc gia là đơn vị mà Phytopharma trúng nhiều nhất, với tổng giá trị 9.691 tỷ đồng qua 25 gói thầu.
Đơn vị mua sắm lớn thứ hai mà Phytopharma tham gia là Bệnh viện Chợ Rẫy, với 66 gói thầu, tổng giá trị gần 4.150 tỷ đồng.
Tại bệnh viện này, nhiều gói thầu được phê duyệt trong cùng một ngày. Đơn cử, ngày 13/3/2026, Giám đốc Phạm Thanh Việt ký 2 gói thầu mà Phytopharma trúng, với tổng giá lô khoảng 85 tỷ đồng.
Nguyên Giám đốc Bệnh viện Chợ Rẫy Nguyễn Tri Thức - người vừa thôi giữ chức Thứ trưởng Bộ Y tế - cũng từng ký phê duyệt nhiều gói thầu như: Ngày 26/4/2025, có 3 gói thầu, tổng giá trị trúng thầu khoảng 661 tỷ đồng; Ngày 24/10/2024, Phytopharma trúng 2 gói thầu với tổng giá trị khoảng 145 tỷ đồng.
Tại Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM, Phytopharma là nhà thầu có số gói trúng thầu nhiều nhất, với 71 gói, tổng giá trị gần 2.597 tỷ đồng.
Một số đơn vị mua sắm khác có giá trị trúng thầu lớn từ Phytopharma gồm Bệnh viện Ung bướu TP.HCM với 29 gói, tổng giá trị 2.602 tỷ đồng; Bệnh viện Thống Nhất với 29 gói, tổng giá trị 1.052 tỷ đồng; Viện Pasteur TP.HCM với 13 gói, tổng giá trị 1.228 tỷ đồng.
Danh mục trúng thầu của Phytopharma khá đa dạng, từ thuốc generic, biệt dược, vaccine, sản phẩm dinh dưỡng, vật tư y tế, thẩm mỹ... Phần lớn sản phẩm có xuất xứ nước ngoài, trong đó có các thương hiệu thuộc mạng lưới đối tác quốc tế mà doanh nghiệp công bố.
Các loại thuốc nhập khẩu, đặc biệt là thuốc có giá trị cao mà Phytopharma trúng thầu, phần lớn có mức giá trùng khớp với giá bán được Cục Quản lý Dược (Bộ Y tế) công khai.
Hé lộ đầu mối trúng thầu của Phytopharma tại miền Bắc
Báo cáo tài chính bán niên năm 2026 của Công ty Cổ phần Dược liệu Trung ương 2 thể hiện doanh nghiệp có 3 công ty con và một công ty liên kết.
Trong đó, Công ty TNHH MTV Dược liệu Trung ương 2 là doanh nghiệp do Phytopharma sở hữu 100% vốn. Thành lập năm 2008, công ty tham gia Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia từ tháng 5/2016.
Đến nay, doanh nghiệp đã tham gia 4.604 gói thầu, trúng 4.409 gói, tương đương tỷ lệ gần 96%. Tổng giá trị trúng thầu đạt hơn 34.745 tỷ đồng, trong đó 34.671 tỷ đồng đến từ các gói thầu trúng với vai trò độc lập.
Khác với công ty mẹ có trụ sở tại TP.HCM và tập trung trúng thầu ở khu vực phía Nam, Công ty TNHH MTV Dược liệu Trung ương 2 đặt trụ sở tại Hà Nội, trúng thầu chủ yếu tại các tỉnh miền Bắc và Bắc Trung Bộ.
Danh mục trúng thầu của doanh nghiệp gồm thuốc, thuốc generic và biệt dược gốc, phần lớn sản phẩm có xuất xứ nước ngoài.
Công ty TNHH MTV Dược liệu Trung ương 2 cũng ghi nhận một số trường hợp trúng nhiều gói thầu trong cùng một ngày. Tuy nhiên, tần suất và tổng giá trị trúng thầu thấp hơn Phytopharma.
Các đơn vị mua sắm có giá trị trúng thầu lớn từ doanh nghiệp này là: Bệnh viện Bưu điện với 66 gói thầu, tổng giá trị 1.199 tỷ đồng; Bệnh viện Bạch Mai với 57 gói, 2.557 tỷ đồng; Bệnh viện Phổi Trung ương với 56 gói, 1.309 tỷ đồng, Bệnh viện K với 44 gói, gần 3.473 tỷ đồng, Bệnh viện Đại học Y Hà Nội với 27 gói, tổng 1.503 tỷ đồng,…
Còn Công ty TNHH Dược liệu Trung ương 2 Phytopharma Saigon là doanh nghiệp liên kết mà Phytopharma nắm giữ 40% vốn. Công ty tham gia hệ thống đấu thầu trong giai đoạn 2018–2022, trúng 8 gói thầu với tổng giá trị gần 116 tỷ đồng.
Dữ liệu được rà soát chưa ghi nhận thêm hoạt động đấu thầu của doanh nghiệp này sau năm 2022. Hai pháp nhân còn lại trong hệ thống Phytopharma là Công ty TNHH Phytoland và Công ty Cổ phần Phyto Quang Trung hiện chưa ghi nhận dữ liệu đấu thầu.
Nhiều lần bị xử phạt, buộc thu hồi sản phẩm
Theo dữ liệu trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia, Phytopharma đã 5 lần bị xử phạt liên quan việc tham dự thầu và chấm dứt hợp đồng. Hai vụ việc gần đây nhất diễn ra trong năm 2025, tại Bệnh viện Đa khoa Kiên Giang và Bệnh viện Đa khoa khu vực An Giang.
Cả 2 trường hợp đều liên quan việc nhà thầu từ chối ký kết, hoàn thiện hợp đồng. Theo kết luận của chủ đầu tư, nhà thầu bị đánh giá không bảo đảm uy tín trong quá trình tham dự thầu.
Ngoài các vụ việc trong đấu thầu, Phytopharma còn bị xử phạt và được nhắc đến trong những vụ việc liên quan đến chất lượng thuốc, hoạt động kinh doanh dược.
Năm 2014, doanh nghiệp bị phạt 100 triệu đồng liên quan đến việc nhập khẩu thuốc không bảo đảm chất lượng và phải thu hồi hai lô thuốc vi phạm. Trong giai đoạn 2019–2023, một số sản phẩm như Pneumorel, LIV-Z Tablets, Sebemin và NOVOTEC-70 được đề cập trong các thông tin về đình chỉ lưu hành hoặc thu hồi thuốc.
Doanh nghiệp cũng từng bị một số cơ sở y tế phản ánh về tình trạng thiếu hàng hoặc giao thuốc không đúng cam kết. Tháng 6/2024, Sở Y tế TP.HCM đã xử phạt Phytopharma 30 triệu đồng vì bán sinh phẩm y tế cho cơ sở không đúng phạm vi ghi trong giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh dược.
