Ngày 20/7/2026, Thanh tra Chính phủ ban hành Kết luận thanh tra số 474/KL-TTCP về việc quản lý, sử dụng đất có nguồn gốc từ các công ty nông, lâm nghiệp thuộc Tổng công ty Giấy Việt Nam trên địa bàn các tỉnh Tây Nguyên.
Ngày 11/9/2026, Thanh tra Chính phủ ban hành thông báo về kết luận thanh tra này.
Theo kết luận, Tổng công ty Giấy Việt Nam (VINAPACO) có tiền thân là Công ty Giấy Gỗ Diêm phía Bắc và phía Nam, được thành lập năm 1976. Doanh nghiệp chuyển sang hoạt động theo mô hình công ty mẹ - công ty con và chịu sự quản lý trực tiếp của Bộ Công thương.
Trên địa bàn các tỉnh Tây Nguyên, VINAPACO có một đơn vị thành viên là Công ty TNHH MTV Nguyên liệu Giấy Miền Nam, do Tổng công ty nắm giữ 100% vốn điều lệ.
Ngoài ra, VINAPACO còn nắm giữ 22,73% vốn tại Công ty cổ phần Tập đoàn Tân Mai. Đây là phần vốn nhà nước giữ lại sau cổ phần hóa.
Kết luận thanh tra cho thấy, quá trình quản lý, sử dụng đất của các doanh nghiệp này còn tồn tại nhiều vấn đề, liên quan đến cả doanh nghiệp, cơ quan quản lý nhà nước và chính quyền địa phương qua nhiều thời kỳ.
Công ty Nguyên liệu Giấy Miền Nam sử dụng 1.266,58 ha đất khi chưa hoàn tất thủ tục
Tại Kon Tum, Thanh tra Chính phủ chỉ ra nhiều hạn chế trong quản lý, sử dụng đất của Công ty Nguyên liệu Giấy Miền Nam.
Theo kết luận, UBND tỉnh Kon Tum từng ban hành văn bản tạm giao và biên bản thỏa thuận giao quản lý, sử dụng đất để trồng rừng nguyên liệu giấy nhưng không tiến hành bàn giao đất tại thực địa. Điều này dẫn đến việc không xác định được chính xác diện tích đất thực tế đang được quản lý, sử dụng.
Đáng chú ý, Công ty Nguyên liệu Giấy Miền Nam đã sử dụng 1.266,58 ha đất tại tỉnh Kon Tum vào mục đích trồng rừng, nhưng chưa đăng ký với cơ quan nhà nước có thẩm quyền.
Doanh nghiệp cũng chưa thực hiện rà soát đất đai làm cơ sở lập phương án sử dụng đất và chậm bàn giao diện tích đất thu hồi cho địa phương.
Về phía cơ quan quản lý, Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Kon Tum ký hợp đồng thuê đất với Công ty Nguyên liệu Giấy Miền Nam khi chưa có quyết định cho thuê đất. Việc thẩm định, trình UBND tỉnh phê duyệt phương án sử dụng đất cũng chưa phù hợp với diện tích thực tế doanh nghiệp đang sử dụng và diện tích bị thu hồi, bàn giao địa phương quản lý.
Thanh tra Chính phủ còn xác định UBND các huyện chưa lập phương án sử dụng đất, kiểm tra, rà soát, theo dõi việc sử dụng đối với 3.000,17 ha đất thu hồi của Công ty Nguyên liệu Giấy Miền Nam đã giao địa phương quản lý.
Kết luận quy trách nhiệm đối với các hạn chế, thiếu sót, vi phạm này cho UBND tỉnh Kon Tum trước sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh, Sở Tài nguyên và Môi trường, UBND các huyện Đắk Tô, Ngọc Hồi, Tu Mơ Rông, Sa Thầy, Đắk Hà, Kon Rẫy, Đắk Glei và các cơ quan, đơn vị, tổ chức, tập thể, cá nhân liên quan qua các thời kỳ.
Tập đoàn Tân Mai có hàng nghìn ha đất bị người dân lấn chiếm
Đối với Công ty cổ phần Tập đoàn Tân Mai, Thanh tra Chính phủ cho biết doanh nghiệp chưa thực hiện rà soát hiện trạng sử dụng đất, lập phương án sử dụng đất, xác định rõ diện tích và ranh giới theo quy định.
Việc quản lý, sử dụng đất còn lỏng lẻo, dẫn đến diện tích bị người dân xâm canh, lấn chiếm lớn.
Cụ thể, tại Đắk Lắk có 2.476,595 ha, Đắk Nông có 1.011,64 ha và Lâm Đồng có 492,041 ha bị xâm canh, lấn chiếm. Thanh tra Chính phủ cho rằng doanh nghiệp cần có biện pháp quản lý, bảo vệ, đồng thời cần sự vào cuộc của chính quyền địa phương để ổn định tình hình an ninh, trật tự trên địa bàn.
Bên cạnh đó, một phần diện tích đất được thuê nhưng chưa được sử dụng đúng quy định, chưa thực hiện trồng rừng và còn để đất trống với diện tích lớn.
Tại Đắk Lắk, diện tích này là 1.553,4 ha; tại Đắk Nông là 808,17 ha; tại Lâm Đồng là 69,3 ha.
Kết luận cũng ghi nhận Tập đoàn Tân Mai chưa thực hiện các thủ tục về nghĩa vụ tài chính đối với 97,5 ha đất tại huyện Bảo Lâm và 560,55 ha tại huyện Đam Rông.
Riêng tại Lâm Đồng, các cơ quan chức năng chưa có biện pháp xử lý đối với 69,3 ha tại huyện Lâm Hà, trong khi Tập đoàn Tân Mai chưa thực hiện việc trồng rừng, đưa đất vào sử dụng theo quy định.
Sau khi kết thúc thanh tra, Chi cục Thuế khu vực XIII tỉnh Lâm Đồng đã ban hành Thông báo số 1911/TB-CCTKV13 ngày 29/4/2025 về tiền thuê đất đối với 97,5 ha tại huyện Bảo Lâm. Văn phòng Đăng ký đất đai tỉnh cũng lập các phiếu chuyển thông tin địa chính ngày 8/5/2025 đối với diện tích 560,55 ha tại huyện Đam Rông.
Nhiều tồn tại trong giao khoán, trồng rừng
Đối với Công ty Nguyên liệu Giấy Miền Nam, Thanh tra Chính phủ còn chỉ ra việc ký hợp đồng giao khoán không đúng đối tượng, không có biên bản giao nhận; hợp đồng không thể hiện tiền lương, bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế.
Doanh nghiệp cũng không có phương án tổ chức sản xuất kinh doanh, định mức giao khoán theo quy định; một số hợp đồng không đúng mẫu quy định.
Đáng chú ý, công tác kiểm tra, giám sát chưa được thực hiện đầy đủ, dẫn đến việc trồng cây cao su không đúng mục đích, quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất.
Thanh tra Chính phủ cũng cho rằng trước đó, Bộ Công nghiệp không ban hành văn bản chỉ đạo VINAPACO lập phương án khai thác rừng đã trồng để trình cấp có thẩm quyền phê duyệt theo chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ.
VINAPACO bị xác định chậm ban hành quyết định phê duyệt Điều lệ hoạt động của Công ty Nguyên liệu Giấy Miền Nam.
Trong khi đó, việc thiếu kiểm tra, giám sát Công ty Nguyên liệu Giấy Miền Nam trong lập phương án sử dụng đất và sử dụng đất vào mục đích trồng rừng khi chưa được giao, cho thuê đất cũng được Thanh tra Chính phủ chỉ ra.
Quản lý đất kéo dài qua nhiều thời kỳ, còn nhiều vấn đề chưa được xử lý dứt điểm
Theo Thanh tra Chính phủ, những tồn tại trong quản lý, sử dụng đất có nguồn gốc từ các công ty nông, lâm nghiệp thuộc VINAPACO tại Tây Nguyên diễn ra trong thời gian dài, qua nhiều lần sắp xếp, đổi mới nhưng chưa được xử lý dứt điểm.
Một số vấn đề tồn tại từ trước, kéo dài qua nhiều thời kỳ, trong khi quy định pháp luật cũng thay đổi qua từng giai đoạn. Việc xử lý liên quan đến nhiều cấp, ngành, lĩnh vực, cơ quan và địa phương nhưng chưa có sự phối hợp tốt.
Kết luận cũng nêu tình trạng di dân tự do từ các tỉnh khác đến Tây Nguyên làm tốc độ gia tăng dân số cơ học tăng nhanh, phát sinh nhu cầu đất ở, đất sản xuất. Đây là một trong những nguyên nhân dẫn đến tranh chấp, lấn chiếm đất trên địa bàn diễn biến phức tạp.
Về nguyên nhân chủ quan, Thanh tra Chính phủ cho rằng việc quản lý, sử dụng đất của Công ty Nguyên liệu Giấy Miền Nam và Tập đoàn Tân Mai còn lỏng lẻo, thiếu kiểm tra, giám sát, không nắm rõ ranh giới đối với phần diện tích được giao, cho thuê quản lý, sử dụng.
Các doanh nghiệp chậm hoàn thiện thủ tục đất đai, không đưa đất vào sử dụng, gây lãng phí nguồn lực đất đai, trong khi người dân không có đất sản xuất. Tình trạng người dân lấn, chiếm đất, rừng trái phép diễn ra trong thời gian dài nhưng chưa có biện pháp xử lý.
Thanh tra Chính phủ đồng thời chỉ ra chính quyền địa phương các cấp chưa thực hiện đầy đủ trách nhiệm quản lý nhà nước về đất đai; chưa có biện pháp xử lý đối với các hành vi vi phạm về đất đai của doanh nghiệp và người dân.
Tổng Thanh tra Chính phủ kiến nghị Thủ tướng Chính phủ chỉ đạo Bộ Công Thương và UBND các tỉnh liên quan tổ chức kiểm điểm, làm rõ trách nhiệm của các tập thể, cá nhân qua các thời kỳ, trong đó bao gồm Hội đồng thành viên, Chủ tịch, Phó Chủ tịch Hội đồng thành viên, Tổng Giám đốc, Phó Tổng Giám đốc VINAPACO.
Đối với Tập đoàn Tân Mai, Thanh tra Chính phủ yêu cầu khắc phục triệt để các hạn chế, thiếu sót, vi phạm và sử dụng đất thuê đúng quy định. Đặc biệt, trong quá trình xử lý, nếu phát hiện dấu hiệu vi phạm pháp luật hình sự gây thiệt hại tiền, tài sản của Nhà nước, hồ sơ sẽ được chuyển sang cơ quan chức năng để điều tra, xử lý theo quy định.
